برگشت چک یکی از رایج‌ترین مشکلات در معاملات مالی است. وقتی موجودی حساب صادرکننده برای پرداخت چک کافی نباشد یا به دلایل قانونی امکان پرداخت آن وجود نداشته باشد، دارنده با گواهی عدم پرداخت مواجه می‌شود و باید برای حفظ حقوق خود مسیر مناسب پیگیری را انتخاب کند.
پس از برگشت خوردن چک، زمان و نحوه اقدام اهمیت دارد. دریافت گواهی عدم پرداخت، بررسی امکان مطالبه وجه، بررسی امکان شکایت کیفری و استفاده از روش‌های قانونی اجرای چک از جمله موضوعاتی هستند که باید با توجه به شرایط همان چک بررسی شوند.
چک برگشتی چیست؟
چکی که بانک در زمان ارائه برای پرداخت نتواند وجه آن را به طور کامل بپردازد، ممکن است با صدور گواهی عدم پرداخت مواجه شود. علت عدم پرداخت باید در گواهی بانک درج شود و این گواهی یکی از مدارک مهم برای پیگیری حقوق دارنده است.
اولین اقدام پس از برگشت چک چیست؟
اولین اقدام، دریافت و نگهداری گواهی عدم پرداخت و بررسی دقیق علت برگشت است. اطلاعات چک، مبلغ، تاریخ، مشخصات صادرکننده و علت عدم پرداخت باید با دقت کنترل شوند.
پس از آن باید مشخص شود که بهترین مسیر برای وصول وجه، مطالبه حقوقی، اقدام از طریق اجرای ثبت، درخواست اجرائیه یا در صورت وجود شرایط قانونی، شکایت کیفری است.
گواهی عدم پرداخت چرا مهم است؟
گواهی عدم پرداخت سند بانکی مهمی برای اثبات ارائه چک و عدم پرداخت آن است. این گواهی در بسیاری از مسیرهای قانونی پیگیری چک مورد استفاده قرار می‌گیرد.
بهتر است دارنده پس از دریافت گواهی، اصل چک و گواهی را با دقت نگهداری کند و از در اختیار قرار دادن اصل اسناد به اشخاص غیرمرتبط خودداری نماید.
آیا بعد از برگشت چک می‌توان وجه آن را مطالبه کرد؟
در اصل، برگشت چک مانع از مطالبه وجه آن نیست. با توجه به شرایط چک، دارنده می‌تواند از روش‌های قانونی مختلف برای وصول طلب خود استفاده کند.
انتخاب روش مناسب به تاریخ و نوع چک، وضعیت صادرکننده، اسناد موجود، نوع رابطه طرفین و شرایط قانونی پرونده بستگی دارد.
شکایت کیفری چک برگشتی
صدور چک بلامحل در شرایطی می‌تواند واجد وصف کیفری باشد؛ اما هر چک برگشتی الزاماً منجر به مسئولیت کیفری صادرکننده نمی‌شود.
قانون صدور چک در ماده ۱۳ مواردی را بیان کرده است که صادرکننده در آنها قابل تعقیب کیفری نیست؛ از جمله مواردی که چک بابت تضمین یا مشروط بودن وصول آن با شرایط قانونی مربوط قابل اثبات باشد.
مهلت شکایت کیفری چک برگشتی
بر اساس ماده ۱۱ قانون صدور چک، دارنده باید ظرف شش ماه از تاریخ صدور چک برای وصول آن به بانک مراجعه کند و در صورت دریافت گواهی عدم پرداخت نیز ظرف شش ماه از تاریخ صدور گواهی برای شکایت کیفری اقدام کند.
از دست دادن این مهلت می‌تواند باعث از بین رفتن حق شکایت کیفری شود؛ هرچند موضوع مطالبه حقوقی وجه چک ممکن است همچنان قابل بررسی باشد.
آیا چک بابت ضمانت قابل شکایت کیفری است؟
در قانون صدور چک، چکی که بابت تضمین انجام معامله یا تعهد صادر شده باشد، در شرایط قانونی مربوط فاقد وصف کیفری است. تشخیص اینکه چک واقعاً بابت تضمین بوده یا خیر، موضوعی وابسته به متن چک، قرارداد پایه، اسناد و سایر ادله پرونده است.
مطالبه حقوقی وجه چک
در صورتی که مسیر کیفری قابل استفاده نباشد یا دارنده بخواهد از مسیر حقوقی اقدام کند، امکان مطالبه وجه چک با توجه به شرایط پرونده قابل بررسی است.
اصل چک، گواهی عدم پرداخت، قرارداد پایه در صورت ارتباط و سایر اسناد می‌توانند در بررسی دعوا اهمیت داشته باشند.
صدور اجرائیه برای چک
قانون صدور چک برای چک‌هایی که شرایط مقرر را دارند، امکان درخواست صدور اجرائیه از دادگاه را پیش‌بینی کرده است. در این مسیر، شرایط مندرج در قانون و وضعیت گواهی عدم پرداخت باید بررسی شود.
استفاده از این روش نیازمند توجه به شرایط قانونی و مدارک مربوط به چک است.
آیا می‌توان همزمان چند روش را بررسی کرد؟
ممکن است با توجه به وضعیت پرونده، چند مسیر قانونی قابل بررسی باشد، اما انتخاب و نحوه استفاده از آنها باید با توجه به مقررات و آثار هر اقدام انجام شود.
بهتر است پیش از طرح چند دعوا یا اقدام همزمان، وضعیت پرونده با وکیل یا مشاور حقوقی متخصص اسناد تجاری بررسی شود.
چک صیادی برگشت خورده
در چک‌های صیادی، علاوه بر برگه چک، اطلاعات ثبت‌شده در سامانه صیاد اهمیت دارد. ثبت هویت دارنده، مبلغ و تاریخ چک و سوابق انتقال آن می‌تواند در بررسی وضعیت چک اهمیت داشته باشد.
اگر چک در سامانه صیاد ثبت نشده باشد چه می‌شود؟
چک‌های مشمول مقررات سامانه صیاد در صورت ثبت نشدن در سامانه، وضعیت متفاوتی با چک‌های ثبت‌شده دارند. بر اساس تبصره اصلاحی ماده ۲۱ مکرر قانون صدور چک، صدور و پشت‌نویسی چک‌های مشمول باید در سامانه صیاد انجام شود.
نظریه‌های مشورتی قوه قضاییه نیز درباره چک‌های ثبت‌نشده، آثار متفاوت آن با سند تجاری را مورد توجه قرار داده‌اند؛ بنابراین در چنین پرونده‌ای بررسی رابطه پایه و مدارک طرفین اهمیت زیادی دارد.
اگر صادرکننده پول نداشته باشد چه کنیم؟
کمبود موجودی صادرکننده به معنای از بین رفتن طلب نیست. دارنده باید با توجه به شرایط چک و وضعیت پرونده، مسیر مناسب برای مطالبه و اجرای حق خود را انتخاب کند.
وکیل چک برگشتی چه کمکی می‌کند؟
وکیل می‌تواند تاریخ چک، گواهی عدم پرداخت، قرارداد پایه، وضعیت صیاد، امکان شکایت کیفری و روش‌های حقوقی یا اجرایی را بررسی کند و بر اساس شرایط واقعی پرونده راهکارهای قابل استفاده را توضیح دهد.
اشتباهات رایج پس از برگشت چک
بی‌توجهی به مهلت شکایت کیفری، گم کردن اصل چک، نگهداری نکردن گواهی عدم پرداخت، امضای توافق بدون بررسی حقوقی و تکیه بر وعده‌های غیررسمی از اشتباهات رایج هستند.
نقش ریوال
ریوال می‌تواند جستجو و انتخاب وکیل متخصص امور چک و اسناد تجاری را برای کاربران ساده‌تر کند. کاربر می‌تواند وکلا را بر اساس شهر، تخصص و حوزه فعالیت بررسی کند و برای دریافت مشاوره درباره چک برگشتی، مطالبه وجه یا شکایت چک با گزینه مناسب ارتباط بگیرد.
وکلا نیز می‌توانند در پروفایل حرفه‌ای ریوال تخصص خود در زمینه چک، مطالبات مالی و اسناد تجاری را معرفی کنند و محتوای حقوقی آموزشی مرتبط منتشر کنند.
جمع‌بندی
پس از برگشت چک، دریافت گواهی عدم پرداخت و بررسی سریع وضعیت حقوقی آن اهمیت زیادی دارد. برای شکایت کیفری نیز مهلت‌های مقرر در ماده ۱۱ قانون صدور چک باید جدی گرفته شوند.
چک‌های صیادی نیز علاوه بر اصل برگه، وضعیت ثبت و انتقال در سامانه صیاد را مطرح می‌کنند. بنابراین بهترین مسیر برای هر چک باید پس از بررسی تاریخ، نوع چک، علت برگشت، اسناد و رابطه مالی طرفین انتخاب شود.