فیشینگ چیست و چرا در تلگرام و اینستاگرام خطرناک است؟
فیشینگ یکی از روشهای رایج سوءاستفاده در فضای دیجیتال است که در آن فرد مهاجم تلاش میکند کاربر را فریب دهد تا اطلاعات یا دسترسی موردنظر را خودش در اختیار او قرار دهد.
در شبکههای اجتماعی این کار میتواند از طریق یک پیام خصوصی، تبلیغ، کامنت، کانال یا حساب جعلی انجام شود. کاربر ممکن است تصور کند پیام از طرف یک فروشگاه، دوست، شرکت یا سرویس معتبر ارسال شده است.
نقطه خطر زمانی است که کاربر روی لینک کلیک میکند و اطلاعاتی مانند نام کاربری، رمز عبور، کد تأیید یا اطلاعات مالی را در اختیار صفحه یا فردی قرار میدهد که نباید به آن اعتماد میکرد.
لینک فیشینگ چگونه کار میکند؟
در یک سناریوی فیشینگ، مهاجم معمولاً تلاش میکند صفحهای مشابه یک سرویس آشنا ایجاد کند. لینک ممکن است در نگاه اول طبیعی به نظر برسد و کاربر را به محیطی هدایت کند که از نظر ظاهری کاملاً حرفهای است.
پس از ورود کاربر، اطلاعاتی از او درخواست میشود. همین اطلاعات ممکن است بعداً برای دسترسی به حساب یا انجام سوءاستفادههای دیگر مورد استفاده قرار گیرد.
بنابراین مهمترین مرحله پیشگیری، تشخیص پیام و لینک مشکوک قبل از وارد کردن اطلاعات است.
فیشینگ در تلگرام و اینستاگرام معمولاً با چه پیامهایی انجام میشود؟
- «حساب شما در معرض مسدود شدن است»
- «برای تأیید حساب روی لینک کلیک کنید»
- «شما برنده جایزه شدهاید»
- «برای مشاهده سفارش خود وارد شوید»
- «این لینک را باز کن و نتیجه را ببین»
- «برای دریافت تخفیف وارد حساب شوید»
- «حساب شما نیاز به احراز هویت دارد»
ظاهر پیام میتواند کاملاً عادی باشد، به همین دلیل نباید تنها بر اساس متن پیام درباره اعتبار لینک تصمیم گرفت.
جعل صفحه ورود یکی از روشهای اصلی فیشینگ است
یکی از روشهای متداول این است که کاربر به صفحهای هدایت شود که ظاهر آن شبیه صفحه ورود یک سرویس شناختهشده است.
کاربر نام کاربری و رمز عبور خود را وارد میکند و تصور میکند وارد حساب واقعی شده است؛ در حالی که اطلاعات ممکن است مستقیماً در اختیار مهاجم قرار گرفته باشد.
شباهت ظاهری صفحه نباید باعث شود بدون بررسی آدرس واقعی و مسیر ورود، اطلاعات خود را وارد کنید.
کلاهبرداری با کد تأیید
گاهی مهاجم حتی به رمز عبور شما نیاز ندارد و تلاش میکند کد تأیید حساب را از خودتان دریافت کند.
ممکن است فرد ادعا کند کد برای تأیید سفارش، ورود، پشتیبانی یا فعالسازی یک خدمت لازم است و از شما بخواهد آن را ارسال کنید.
کدهای تأیید حساب اطلاعات حساسی هستند و نباید صرفاً به دلیل درخواست یک فرد ناشناس یا پیامی در شبکه اجتماعی در اختیار او قرار گیرند.
فیشینگ با وعده جایزه و تخفیف
پیشنهاد جایزه یا تخفیف میتواند یکی از ابزارهای جلب توجه باشد. کاربر معمولاً به دلیل جذاب بودن پیشنهاد، کمتر به بررسی لینک توجه میکند.
در بعضی سناریوها برای دریافت جایزه از کاربر خواسته میشود وارد حساب شود، اطلاعات پرداخت وارد کند یا مبلغ کوچکی پرداخت کند.
هر پیشنهاد مالی یا تبلیغاتی باید قبل از وارد کردن اطلاعات حساس از منبع اصلی و مستقل بررسی شود.
فیشینگ با عنوان پشتیبانی
ممکن است حسابی با نامی شبیه پشتیبانی یک سرویس به کاربر پیام دهد و اعلام کند مشکلی در حساب وجود دارد.
سپس از کاربر خواسته میشود روی یک لینک کلیک کند یا اطلاعات حساب را ارسال کند.
وجود عبارتهایی مانند «پشتیبانی»، «امنیت» یا «احراز هویت» در نام کاربری، بهتنهایی اثبات نمیکند که حساب رسمی است.
لینک فیشینگ ممکن است در پیام یک دوست باشد
اگر حساب یک دوست یا آشنا در اختیار فرد دیگری قرار گرفته باشد، مهاجم میتواند از همان حساب برای ارسال لینکهای مشکوک استفاده کند.
بنابراین حتی لینک ارسالشده از سوی یک حساب آشنا نیز در صورت غیرعادی بودن باید با احتیاط بررسی شود.
اگر متن پیام با رفتار معمول فرد تفاوت زیادی دارد، بهتر است از یک مسیر دیگر درباره آن سؤال شود.
چگونه یک لینک مشکوک را تشخیص دهیم؟
| نشانه | دلیل افزایش ریسک |
|---|---|
| دامنه نامشخص | ممکن است متعلق به سرویس اصلی نباشد |
| لینک کوتاه یا ناشناس | مقصد واقعی ممکن است مشخص نباشد |
| فشار برای کلیک فوری | فرصت بررسی را کاهش میدهد |
| درخواست رمز یا کد | ممکن است برای سرقت حساب استفاده شود |
| پیام غیرمنتظره | ممکن است از سناریوی فریب استفاده کند |
| ادعای مسدودی فوری | ممکن است برای ایجاد ترس طراحی شده باشد |
قبل از کلیک چه چیزی را بررسی کنیم؟
قبل از کلیک باید به این فکر کنید که چرا این پیام را دریافت کردهاید و آیا انتظار دریافت چنین لینکی را داشتهاید یا خیر.
اگر پیام از یک شرکت یا سرویس خاص ادعا میکند، بهتر است بهجای کلیک روی لینک پیام، سایت یا برنامه رسمی آن سرویس را از مسیر معمول خود باز کنید.
این روش میتواند خطر ورود به صفحهای که توسط فرد دیگری ساخته شده است را کاهش دهد.
اگر روی لینک مشکوک کلیک کردیم چه کنیم؟
کلیک روی یک لینک بهتنهایی لزوماً به معنای سرقت اطلاعات نیست. میزان خطر به صفحه مقصد و اقدامی که پس از ورود انجام دادهاید بستگی دارد.
اگر فقط صفحه را باز کردهاید و هیچ اطلاعاتی وارد نکردهاید، از ادامه کار خودداری کنید. اگر اطلاعات حساب یا دادههای حساس وارد کردهاید، وضعیت حساب را سریعتر بررسی کنید و اقدامات امنیتی لازم را انجام دهید.
اگر اطلاعات مالی یا اطلاعات ورود نیز در اختیار صفحه قرار گرفته است، موضوع باید جدیتر بررسی شود.
اگر رمز عبور خود را در صفحه جعلی وارد کردیم
در این شرایط باید فرض را بر احتمال در معرض خطر قرار گرفتن حساب بگذارید و هرچه سریعتر اقدامات امنیتی مربوط به حساب را بررسی کنید.
در صورت امکان، رمز عبور را از مسیر رسمی سرویس تغییر دهید و نشستها یا دستگاههای ناشناس را بررسی کنید.
همچنین اگر همان رمز در سرویسهای دیگری نیز استفاده شده است، وضعیت آنها نیز باید بررسی شود.
اگر کد تأیید را در اختیار کلاهبردار قرار دادیم
در اختیار قرار دادن کد تأیید میتواند خطر دسترسی غیرمجاز به حساب را افزایش دهد. در این شرایط نباید منتظر بمانید تا مشکل خودش برطرف شود.
در سریعترین زمان از مسیرهای رسمی، وضعیت حساب را بررسی و اقدامات بازیابی یا امنیتی قابل انجام را اجرا کنید.
همچنین مراقب پیامهای جدید باشید؛ زیرا ممکن است مهاجم بعد از دسترسی اولیه، تلاشهای دیگری برای حفظ کنترل حساب انجام دهد.
اگر اطلاعات بانکی را در یک صفحه جعلی وارد کردهایم چه کنیم؟
اگر اطلاعات حساس مالی را در یک صفحه مشکوک وارد کردهاید، باید موضوع را جدی بگیرید و از مسیرهای رسمی مرتبط با حساب یا ابزار پرداخت خود اقدامات حفاظتی لازم را بررسی کنید.
رسیدها، پیامها، لینک صفحه و زمان وقوع اتفاق را نیز حفظ کنید تا در صورت نیاز، اطلاعات کاملی از حادثه داشته باشید.
چرا اسکرینشات و لینک صفحه را نگه داریم؟
ممکن است حساب کاربری، پیام یا صفحه مشکوک بعداً حذف یا تغییر داده شود.
به همین دلیل بهتر است علاوه بر اسکرینشات، نام کاربری، لینک، شماره تماس، پیامها و سایر اطلاعات موجود را نیز ثبت و نگهداری کنید.
این مستندات میتوانند برای بررسی دقیقتر اتفاق و پیگیری احتمالی موضوع مورد استفاده قرار گیرند.
اگر کلاهبردار از حساب هکشده دوستمان برای فیشینگ استفاده کند چه کنیم؟
ظاهر آشنا بودن حساب نباید باعث شود لینک یا درخواست غیرعادی را بدون بررسی قبول کنیم.
یک تماس تلفنی یا روش ارتباطی مستقل میتواند مشخص کند که واقعاً شخص موردنظر پیام را ارسال کرده یا حساب او در اختیار فرد دیگری قرار گرفته است.
فیشینگ فقط برای سرقت رمز عبور نیست
هدف فیشینگ میتواند بسته به سناریو متفاوت باشد. ممکن است اطلاعات حساب، اطلاعات مالی، اطلاعات شخصی یا حتی دسترسی به یک حساب کاربری موردنظر باشد.
به همین دلیل نباید فقط پیامهایی را خطرناک بدانیم که مستقیماً درباره رمز عبور سؤال میکنند. یک فرم ساده، یک لینک پرداخت یا یک درخواست ظاهراً معمولی نیز میتواند بخشی از یک سناریوی فریب باشد.
نقش ریوال در پیگیری مشکلات ناشی از کلاهبرداری اینترنتی
کلاهبرداریهای ناشی از لینک جعلی ممکن است برای قربانی مجموعهای از مسائل حقوقی و مالی ایجاد کنند. ثبت دقیق اتفاق و جمعآوری مدارک میتواند نقطه شروع مناسبی برای بررسی موضوع باشد.
ریوال بهعنوان یک پلتفرم خدمات حقوقی میتواند مسیر ثبت درخواست حقوقی را برای کاربر سادهتر و منظمتر کند.
کاربر میتواند شرح اتفاق، زمان وقوع، اطلاعات حساب یا صفحه موردنظر، نحوه پرداخت و مدارک مرتبط را در درخواست خود ثبت کند و موضوع را برای بررسی وکیل آمادهتر کند.
پس از ثبت درخواست، امکان دریافت پیشنهاد از وکلا و مقایسه شرایط و هزینههای خدمات حقوقی فراهم میشود تا کاربر بتواند متناسب با وضعیت خود تصمیم بگیرد.
چکلیست مقابله با فیشینگ
| اقدام | بررسی |
|---|---|
| فرستنده پیام بررسی شده است | ✓ |
| لینک بدون بررسی باز نشده است | ✓ |
| رمز عبور در صفحه ناشناس وارد نشده است | ✓ |
| کد تأیید در اختیار دیگران قرار نگرفته است | ✓ |
| اطلاعات مالی در صفحه مشکوک وارد نشده است | ✓ |
| پیامهای غیرعادی از دوستان بررسی شدهاند | ✓ |
| مدارک حادثه نگهداری شدهاند | ✓ |
اشتباهات رایج در مواجهه با لینکهای مشکوک
کلیک از روی کنجکاوی
کنجکاوی درباره محتوای لینک دلیل مناسبی برای باز کردن یک لینک ناشناس نیست.
اعتماد به نام کاربری
نام یک حساب میتواند شبیه حساب رسمی یا آشنا انتخاب شود. نام بهتنهایی اعتبار را اثبات نمیکند.
ارسال کد تأیید
کدهای ورود و تأیید را نباید صرفاً به دلیل درخواست یک فرد در اختیار او قرار داد.
پاسخ به پیامهای فوری
پیامهایی که تلاش میکنند با ایجاد ترس یا عجله تصمیم شما را کنترل کنند، نیازمند بررسی بیشتری هستند.
حذف شواهد بعد از حادثه
پس از وقوع مشکل بهتر است اطلاعات مرتبط با لینک، حساب و مکالمات حفظ شوند.
جمعبندی
فیشینگ یکی از روشهای فریب در فضای دیجیتال است که میتواند از یک پیام ساده در تلگرام یا اینستاگرام شروع شود و به سرقت اطلاعات حساب، اطلاعات مالی یا سوءاستفادههای دیگر منجر شود.
صفحه جعلی ممکن است ظاهر کاملاً حرفهای داشته باشد و پیام نیز ممکن است از حسابی ارسال شود که تصور میکنید معتبر است. به همین دلیل بررسی فرستنده، لینک و مقصد آن اهمیت زیادی دارد.
اگر روی لینک مشکوک کلیک کردهاید، رمز یا اطلاعات حساس وارد کردهاید یا پولی پرداخت شده است، ابتدا اقدامات امنیتی لازم را انجام دهید و مدارک اتفاق را حفظ کنید. سپس با توجه به شرایط، امکان بررسی حقوقی و قانونی موضوع را دنبال کنید.
در ریوال نیز میتوانید درخواست حقوقی خود را ثبت کنید و با ارائه شرح ماجرا و مدارک موجود، برای دریافت خدمات و مشاوره از وکلا اقدام کنید.
سؤالات متداول
فیشینگ چیست؟
فیشینگ روشی از فریب است که در آن فرد مهاجم تلاش میکند کاربر را به ارائه اطلاعات یا انجام اقدامی وادار کند که به نفع مهاجم است.
آیا هر لینک ناشناسی فیشینگ است؟
خیر، اما لینک ناشناس یا غیرمنتظره باید قبل از کلیک و وارد کردن اطلاعات با دقت بررسی شود.
اگر روی لینک فیشینگ کلیک کردم چه کنم؟
اگر اطلاعاتی وارد نکردهاید، از ادامه کار خودداری کنید. اگر اطلاعات حساب، رمز، کد تأیید یا اطلاعات مالی وارد کردهاید، اقدامات امنیتی لازم را سریع انجام دهید و مدارک موجود را حفظ کنید.
آیا کد تأیید را میتوان برای فرد دیگری ارسال کرد؟
نباید صرفاً بر اساس درخواست پیام یا تماس یک فرد ناشناس، کدهای تأیید را در اختیار او قرار دهید.
اگر حساب دوستم لینک مشکوک فرستاد چه کنم؟
در صورت غیرعادی بودن پیام، بهتر است هویت او را از یک مسیر مستقل بررسی کنید، زیرا ممکن است حسابش در اختیار فرد دیگری قرار گرفته باشد.
اگر اطلاعات بانکی را در صفحه جعلی وارد کردم چه کنم؟
موضوع را جدی بگیرید، اقدامات حفاظتی لازم را از مسیرهای رسمی ابزار پرداخت خود بررسی کنید و رسیدها، پیامها، لینک و سایر مستندات را نگه دارید.
آیا از کلاهبرداری فیشینگ میتوان شکایت کرد؟
بسته به نحوه وقوع، مدارک موجود و شرایط پرونده، ممکن است امکان پیگیری قانونی وجود داشته باشد. مسیر مناسب باید با توجه به جزئیات همان موضوع بررسی شود.
ریوال چگونه میتواند در کلاهبرداری فیشینگ کمک کند؟
در ریوال میتوانید درخواست حقوقی خود را ثبت کنید، شرح اتفاق و مستندات را ارائه دهید و از وکلا پیشنهاد دریافت کنید تا شرایط و هزینه خدمات حقوقی را مقایسه کنید.